تبلیغات اینترنتیclose
نقش صنايع دستی درتوسعه گردشگری ماسال وشاندرمن
فرهنگ مردم تالش
چشم انداز ی از هنرو فرهنگ عامیانه تالش
موضوع : مردم شناسی تالش, | بازدید : 1416

سلیمان عزیزی شالکه

منبع :شماره۶۳ نشریه صدای تالش

مقدمه : گردشگری از دیدگاه فرهنگی دارای قدمت زیادی است ولی از زاویه اقتصادی پدیده ای نسبتاً جدید در مبادلات بین المللی است. این پدیده از چنان سرعت وکیفیتی برخوردار بوده که در مدتی بسیار کوتاه توانسته ارقام بزرگی از مبادلات جهانی را به خود اختصاص دهد0 تحقیقات نشان داده است که رابطه مستقیمی بین تعداد گردشگران ودرآمد حاصل ازآن درکشورهای عمده تولید کننده صنایع دستی وجود دارد. صنایع دستی گزارشگر صنعت وهنر نیاکان وبیانگر هنر وذوق مردم هر کشور است ومی توان آن را جلوه گاه آفرینش هنری مردم یک مرزوبوم وذوق و سلیقه معاصران دانست.صنایع دستی به عنوان یک محصول فرهنگی در ایران از سابقه وپیشینه بالایی برخوردار است ودر دوران معاصر حلقه واسط و رابط بین هویت گذشته وهویت کنونی وعرضه کننده هویت گذشته به آیندگان است. در پهنه بندی جغرافیایی صنایع دستی،ایران به پنج ناحیه تقسیم شده که ناحیه شمال مشتمل بر استانهای گیلان،مازندران و گلستان با برخورداری از صنایع دستی متنوعی نظیر قالیبافی، چاروق دوزی،کنده کاری روی چوب،نمدمالی،نازک کاری چوب،قلابدوزی،خراطی ،سفالگری، مروار،حصیر، بامبوبافی، نساجی دستی مانند شالبافی وساخت زیورآلات سنتی از فرصت های خوبی برای فعال سازی صنایع دستی وتوسعه گردشگری برخوردار است وسهم استان گیلان از نظر تعدادوتنوع صنایع دستی نسبت به دو استان دیگر 56/25 درصد است. ماسال و شاندرمن که در غرب استان گیلان واقع است و از سه ناحیه جلگه ای، کوهپایه ای وکوهستانی تشکیل یافته با توجه به داشتن پتانسیل های  فراوان گردشگری همچون جنگلهای باستانی،کوهستانهاوییلاقات خوش آب و هوا،رودخانه ها،آبشارها وچشمه های آب معدنی وهمچنین چشم اندازهای فرهنگی مانند مزارع برنج ،سکونتگاههای شهری وروستایی متراکم جلگه ای ونیمه متراکم وپراکنده کوهپایه ای وکوهستانی وصنایع دستی متنوع منحصر بفردمی تواند به عنوان یک ناحیه توریستی محسوب شود.ضمن اینکه درصد بالایی از جمعیت این شهرستان روستایی هستند؛توسعه توریسم می توانددر بهبود و کیفیت صنایع دستی روستایی وافزایش تولید موثرو نهایتا به امر اشتغالزایی کمک شایانی نماید و ایجاد یک کار ثانوی در روستاهای شهرستان نه تنها زمان بیکاری فصلی آنان را پر می کند بلکه به اقتصاد ناحیه ای نیز کمک نموده ودر صورتی که تولیدات آنها از استاندارهای معینی برخوردار باشد تقاضای خرید توسط توریستها را افزایش داده وبه اقتصاد روستاییان شهرستان رونق می بخشد.

کلیاتی درباره صنایع دستی

ازدیدگاه استادعلی اکبر دهخدا،صنایع دستی عبارتندازآنچه با دست ساخته می شود،ازپارچه وقالی،ساخته های فلزی وغیره در مقابل صنایع ماشینی؛ به موجب تعریف دیگری صنایع دستی به آن گروه از صنایع اطلاق می شود که تمام یا قسمت اعظم مراحل ساخت فراوردهای آن با دست انجام گرفته ودرچارچوب فرهنگ وبینش فلسفی وذوق وهنر انسانهای هر منطقه، با توجه به دیدگاههای قومی آنها ساخته وپرداخته می شود0صنایع دستی جلوه گاه آفرینش وخلاقیت هنری هر ناحیه به شمار می رود وروحیات، سلیقه وآثار هنری مردم آن ناحیه در صنایع دستی آن تجلی می یابد0از دوران باستانی تا عصر اکتشافات جغرافیایی و از آن پس تا انقلاب صنعتی وبعد ازآن تا امروز،گردشگری بزرگترین تحول اجتماعی است که جوامع انسانی درطول حیات خود تجربه کرده است. در مقیاس ملی وناحیه ای صنایع دستی به عنوان یکی از قابلیت های فرهنگی،اجتماعی و اقتصادی در جوامع روستایی وشهری از اهمیت ویژه ای برخوردار است ودر مکانهای مختلف توریستی دنیا تلاش می شود تا صنایع دستی در بهترین و مناسبترین اشکال به جهانگردان عرضه گردد0در نیم قرن گذشته صنایع دستی به عنوان یکی از زمینه های فعالیت فرهنگی،اقتصادی درجوامع مختلف،عامل بسیار موثری در توسعه همه جانبه کشورهای در حال توسعه بوده است. در این مدت علاوه بر کوششهایی که در سطح ملی برای احیای صنایع دستی صورت گرفته،توجه سازمانهای بین المللی مختلفی از جمله یونسکو،برنامه توسعه ملل متحد،سازمان بین المللی کار با انجام تحقیقات،برگزاری کنفرانس ها وغیره گویای اهمیت این موضوع است ودهم ژوئن (20خرداد) را روز جهانی صنایع دستی اعلام نموده اند.توجه به صنایع دستی در کشورهای مشرق زمین نخست تحت تاثیر عوامل اجتماعی وبا هدف بالا بردن سطح اشتغال در جامعه وایجاد درآمد برای گروهایی از مردم بود،اما به سرعت آثارمستقیم آن در جهت احیای سنتها،فرهنگ های بومی وکمک به شکل گرفتن هویت ملی مطرح شد. حرکت بنیادین مهاتما گاندی در احیای نساجی سنتی هند موجب شد که امروزه رشته های گوناگون پارچه بافی دستی در این کشور ضمن نگاهداشت ارزش ها و سنت های گذشته ، به عنوان دومین منبع درآمد جمعیت بزرگ روستایی هند پس از کشاورزی به حساب آید. بعلاوه کشورهایی چون چین و پاکستان با تقویت صنعتگران، بازار فروش،تبلیغات وتامین مواد اولیه سعی در تولید و صادرات بیشتر این محصولات و حصر بازارهای جهانی دارند. محصولات دستی این کشورها ارزانتر از تولیدات داخلی کشورها از جمله ایران است ومشتریهای خودرا در دنیا به دست آورده وسبب تعطیلی کارگاه های صنایع دستی ویا افت کیفیت در کالاهای کشورها شده است با توجه به اهمیت اقتصادی وهنری صنایع دستی شایسته است تصمیم گیران و مدیران بر اساس تحقیقات و پژوهشهای انجام گرفته در ایران و کشورهای مختلف برنامه ریزی نمایندوبه آن عمل کنند.چون توسعه این صنعت می تواند در رفع با بیکاری بخصوص بیکاری فصلی و همچنین در تثبیت مردم در روستاها،شهرها و عشایر نقش مهمی داشته باشد.

ویژگیهای صنایع دستی ایران

مهمترین ویژگیهای صنایع دستی عبارتنداز:

1-برخورداری از بار فرهنگی؛ یعنی استفاده از طرحهای اصیل وبومی،رنگ های مناسب و طبیعی و شیوه های رنگ آمیزی سنتی

2-تأمین قریب 90درصد مواد اولیه از منابع داخلی؛ این امر از وابستگی به خارج از کشور؛ ما را بی نیاز نموده واز آسیب های احتمالی و فشارهای خارجی برحذر می نماید.

3-نقش دست انسان درتولیدآن،دراین خصوص چون نقش اساسی درتولید را انسان بازی می کند وبیش از 90 درصد فرایند کار با دست صورت می گیرد محصولات تولیدی خلاقانه است

4-مکمل اقتصاد کشاورزی بودن صنایع دستی در مناطق روستایی

5-عدم همانندی وتشابهات فرآورده های تولیدی با یکدیگر

6-برخورداری از ارزش افزوده بالا وعدم نیازبه سرمایه گذاری باسرانه زیاد، همراه باتنوع وانعطا ف پذیری فوق العاده تولیدات وتعدد رشته های صنایع دستی

7-عدم نیاز به سرمایه گذاری زیاد در مقایسه با سایر صنایع

8-عدم نیاز به کارشناسان و متخصصان خارجی با توجه به در اختیار بودن تمام مراحل در داخل کشور

9-امکان پذیربودن ایجاد وتوسعه صنایع دستی در مناطق مختلف کشور اعم از شهری، روستایی و عشایری

10-امکان انتقال تجربه،رموزوفنون تولیدی در صنایع دستی

11-خودمصرفی بودن بخش عمده تولید و برآورده ساختن نیازهای داخلی

اهمیت صنایع دستی

مهمترین نقش واهمیت صنایع دستی عبارتنداز:

1-سهم صنایع دستی در تولیدات ملی:بیش از 90 درصد ارزش داده دراین رشته (نیروی کار،مواد اولیه ، وسایل وابزار کار)درداخل کشور قابل فراهم است.قطعا هرگونه افزایش درمیزان تولیدات و فروش فرآورده های دستی،اثرات مستقیمی در ازیاد تولید نا خالص ملی خواهد داشت0

2-نقش صنایع دستی در تامین تعادل اجتماعی: توسعه اقتصادی در بیشترموارد،موجب بروز نابرابریهای اجتماعی بین مناطق مختلف کشور می شود که این امر باعث مهاجرت روستائیان به شهرها گشته که با توسعه وتقویت صنایع دستی در روستا ها علاوه بر ایجاد شغل از پدیده مهاجرت آنها جلوگیری می گردد0

3-نقش صنایع دستی در توسعه توریسم و مبادلات فرهنگی : تولیدات دستی اغلب بازگو کننده خصوصیات تاریخی، اجتماعی وفرهنگی هرکشوربوده وعامل مهمی در شناساندن فرهنگ و تمدن ملل مختلف محسوب می شودوبه عنوان یکی از جاذبه های جهانگردی به حساب می آیدبه عبارتی صنایع دستی تاثیرگذاری موثرومستقیمی درصنعت گردشگری هم بعنوان قابلیت گردشگری وهم به عنوان جاذبه گردشگری دارد0

4-نقش صنایع دستی در اشتغال: ایجاد وکسب درآمد ازویژگی های اساسی صنایع دستی است. به گفته کارشناسان از دیر باز تاکنون صنایع دستی عامل ایجاد اشتغال جنبی ودرآمد مکمل در مناطق روستایی و عشایری ونیز عامل ایجاد و اشتغال اصلی برای گروههایی از شهر نشینان بوده است.

5-نقش صنایع دستی در توسعه صادرات : امروزه کشورها به این نتیجه رسیده اند که صادرات مواد خام چون با نوسانات قیمت روبرو است لذا سعی می کننداز مواد اولیه موجود مصنوعات جدید تولید وآنرا صادر نمایند.

6-فقدان عوارض وپیامد های زیست محیطی به جهت سادگی تولیدات صنایع دستی

با عنایت به موارد مطروحه در تبیین جایگاه واقعی صنایع دستی دراستان خاصه شهرستان ماسال می توان گفت که این منطقه با برخورداری از توانهای فراوان گردشگری اعم از اکوتوریسم و توریسم فرهنگی به عنوان یک ناحیه توریستی محسوب می شود.بر اساس آماردریافتی از سازمان میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری استان رشته های صنایع دستی فعال شهرستان ماسال شامل خراطی،گلیم،چلنگری،معرق،قلابدوزی،جاجیم و شال بافی است وکل صنعتگران شناسایی شده در این شهرستان را 25 نفر اعلام گردیده است. مطمئنا در صورت بررسی دقیق تعداد رشته ها و نیز تعداد صنعتگران صنایع دستی در شهرستان بیشتر از موارد اعلام شده است هرچند برخی از صنایع به ناچار و به دلیل مشکلات اقتصادی، نوع نگرش وآگاهی مردم ازآن با گذشت زمان منسوخ شده و برخی هم در حال منسوخ شدن است لیکن افرادی هستند که با تمام مشکلات، خودرا وقف صنایع دستی کرده وبا ایجاد کارگاههای تولیدی آن را حفظ می نمایند. درهمین راستا کارگاه صنایع دستی هزار دستان در شهر ماسال وشرکت موج بافی در شهر شاندرمن به کار تولید، عرضه وآموزش صنایع دستی مشغول فعالیت است که نشان از اهمیت وارزش صنایع دستی در نزد هنرمندان و صنعتگران این عرصه در شهرستان می باشد. در شرکت موج بافی شاندرمن انواع صنایع دستی همچون جاجیم،گلیم،ورنی،قلاب دوزی،چادرشب بافی،معرق،گلیم برجسته،باتیک وهمچنین تعدادی از رشته ها وهنرهای فنی وحرفه ای نظیرخیاطی،شمع سازی، جعبه های تزئینی،عروسک دوزی،قلاب بافی،گلدوزی وکاموابافی با ماشین تولید و عرضه می گردد و محصولات تولیدی این شرکت بارهادر نمایشگاههای مختلف داخلی وخارجی به نمایش گذاشته شده است وهم اکنون تولیدات آن درمنطقه، مرکز استان و شهرستانهای مختلف و بعضا مناطقی که از قبل سفارش شده عرضه می گردد0 بعلاوه زنان و مردان هنرمند ماسال و شاندرمن در خانه هایشان باتوجه به میزان دسترسی به مواد اولیه اقدام به تولید انواع صنایع دستی از قبیل انواع مصنوعات پشمی چون جوراب بافی،شال بافی،جاجیم،گلیم ومصنوعات چوبی شامل قاشق، تخته گوشت،قندان و سازه های خراطی و...نموده وآنها را  به بازار عرضه  می نمایند وبرخی از آنها را بر اساس آداب و رسوم دیرینه خود در ایام سال نو به رسم هدیه به بازدید کنندگان نوروزی می دهند0 فعالان عرصه صنایع دستی شهرستان به این نکته بایستی توجه داشته باشندکه استان گیلان وبه تبع آن ماسال و شاندرمن یکی از قطبهای مهم توریستی کشور بوده وسالانه میلیونها نفر از گردشگران داخلی وخارجی به استان ما سفر می کنند ونیز ساکنان این سامان هم به نقاط مختلف کشور می روند، لذا بیشترین رقم ارسالی صنایع دستی شهرستان از طریق گردشگران به عنوان ارمغان وسوقات سفر صورت می گیرد. بنابرین ضرورت دارد در راستای توسعه صنایع دستی  ابتدا توانهای گردشگری شهرستان را شناسایی،بررسی و تقویت نمود تا شاهد حضور چشم گیر مسافران باشیم و دست اندرکاران صنایع دستی هم تولیدات خود را بر اساس سلیقه وذائقه گردشگران تولید وعرضه نمایندتا از اقبال عمومی بیشتری برخوردار باشندزیرا با بررسی های به عمل آمده از میان صنایع دستی مختلف؛ تولیداتی مانند لباسهای سنتی- محلی،گلیم،ورنی،بامبو،مروار،نازک کاری چوب،حصیر،تابلوهای نقاشی،معرق با استقبال بیشتری مواجه هستند.ماسال وشاندرمن به دلیل شرایط جغرافیایی خاص خود و همچنین با برخورداری از قابلیت طبیعی وانسانی ودسترسی به مواد اولیه مصرفی شرایط لازم برای توسعه برخی از مصنوعات چوبی نظیر (منبت کاری،معرق،نازک کاری چوب،کنده کاری چوب،خراطی )، انواع بافته های داری نظیر (قالی،گلیم،گبه)، انواع دستبافتهای سنتی نظیر (جاجیم،روتختی،لباسهای محلی و ...) و تولیدات پشمی نظیر (چادر شب، انواع جوراب،شال بافی) را دارا می باشدکه تحقق این امر تاثیر به سزایی بر رونق توریسم فرهنگی شهرستان خواهد داشت.

موانع توسعه صنایع دستی درماسال وشاندرمن

باتوجه به اهمیت صنایع دستی درزمینه های مختلف اقتصادی،اجتماعی،فرهنگی ...عمده ترین موانع وچالشهای صنایع دستی منطقه عبارتند از:

1-کمبود امکانات مالی صنعت گران برای توسعه وتجهیزتاسیسات مورد نیاز صنایع دستی .

2-عدم آشنایی گردشگران حتی بومیان با تولیدات دستی مردم منطقه.

3-منسوخ شدن برخی ازصنایع دستی به دلیل عدم دسترسی آسان به مواد اولیه مانند صنایع چوب وبرخی ازدست بافتها.

4-نبود نمایشگاههای دائمی و فصلی صنایع دستی برای عرضه کالاهای تولیدی شهرستان.

5-انحصارجنگلهای شهرستان بخصوص جنگلهای شاندرمن توسط منابع طبیعی و شرکت شفارود.

6-عدم حمایت نهادهای دست اندکارصنایع دستی از  صنعتگران وهنرمندان این حرفه

7-مبدل شدن برخی از رشته های صنایع دستی به صنایع در حال منسوخ به دلیل جایگاه متزلزل صنایع دستی در شهرستان ازدید اشتغال ودرآمد زایی

8-بالا بودن سود تسهیلات بانکی

راهکارهای توسعه صنایع دستی درماسال و شاندرمن

با امعان نظر در مطالب مطروحه مهمترین راهکارهای توسعه صنایع دستی وگردشگری ماسال وشاندرمن عبارتند.از:

1-برگزاری نمایشگاههای دائمی و فصلی درمناسبت های مختلف درسطوح مختلف استانی،شهرستانی ومحلی

2-تشویق وحمایت از صنعتگران وگسترش آموزش آنها جهت بهبودکیفیت صنایع دستی

3-تقویت وتوسعه صنایع چوب با توجه به تنوع جامع جنگلی درشهرستان

4-تاسیس فروشگاههای دائمی صنایع دستی در شهرستان

5-سرشماری از صنایع دستی شهرستان به نوعی که هم تعداد صنعتگران وهم انواع صنایع دستی را مشخص نماید.

6-ایجاد کارگاههای تولیدی نمونه صنایع دستی وتامین مواد اولیه لازم با هدف توسعه گردشگری شهرستان

7-شناسایی مراکز تولیدی صنایع دستی وهدایت گردشگران به آنجا جهت معرفی تولیدات دستی هنرمندان

8-تقویت وگسترش کارگاههای خانگی وایجاد کارگاهها و فروشگاههای محلی جهت عرضه محصولات صنایع دستی

9-فن آوری صنایع دستی از طریق توانمند کردن افراد شاغل دراین بخش ونوآوری مطابق شرایط موجود وآینده جهت برطرف نمودن نیازهای متنوع مصرف کنندگان (مطیعی لنگرودی،1383 ،       صص159-158 )

10-تاسیس مراکز آموزشی حرفه ای در رشته های مختلف صنایع دستی

11-خرید وبازاریابی محصولات تولید شده توسط موسسات ونهاد های دست اندار کار

12-احیاء برخی از صنایع دستی منسوخ شده ودرحال منسوخ در منطقه

13-تهیه،توزیع ودر دسترس قرار دادن آسان مواد اولیه ارزان برای صنعتگران خصوصا هنرمندان صنایع چوب

14-تهیه و انتشار کاتالوگ یا بروشور که بیانگر مراحل تولید صنایع دستی در کارگاهها باشد.

منابع ————————————————————————————————

1-رضوانی،علی اصغر،1377،جغرافیا وصنعت توریسم،دانشگاه پیام نور.

2-شروه، عربعلی، 1378 ، اطلاعات جامع هنری ،تهران،اسرار دانش.

3-شیخ الاسلامی،حسین، تاثیر متقابل صنعت توریسم وصنایع دستی.

4-طاهری،علی، 1375، راهنمای سیاحت وزیارت در گیلان،نشرپوینده،تهران

5-عزیزی،سلیمان،1387 ، بررسی توانهای گردشگری شهرستان ماسال به منظور ارائه راهبردی های توسعه (پایان نامه)

6-مطیعی لنگرودی،حسن،1383،برنامه ریزی روستایی با تاکیدبر ایران،جهاد دانشگاهی مشهد

7-منشی زاده،رحمت الله ،1376،جهانگردی ، انتشارات مسعی،تهران

8-مولایی هشتجین ،نصراله،1384،صنایع دستی وپهنه بندی جغرافیایی،جزوه درسی،گروه جغرافیا وبرنامه ریزی توریسم، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد رشت

9- نورماه، فروهرو یاوری،حسین،1384،نگرشی بر تحولات صنایع دستی،پژوهشگاه فرهنگ وهنراسلامی وموسسه آموزش عالی، سوره، تهران

10- نشریه اطلاعات 16/1/1385، صنایع دستی شکل دهنده هویت ملی.

11-نشریه حسبان 25/2/1385، صنایع دستی،میراث ماندگار ایرانیان.

12-یاوری،حسین، 1382،آشنایی با هنرهای سنتی، نشرصبای سحر، تهران

 

 

صفحه قبل صفحه بعد
نظر شما
نام : *
پست الکترونیک :
وب سایت/بلاگ :
*
:) :( ;) :D
;)) :X :? :P
:* =(( :O @};-
:B /:) =D> :S
کد امنیتی : *

برچسب ها : تالش ، صنایع دستی ، گردشگری,
ارسال در تاريخ پنجشنبه 12 بهمن 1391 توسط taleshan